Vorig jaar betaalde de gemiddelde Nederlander zo'n 1.900 euro aan gas en elektra. En toch staat bij veel mensen die slimme thermostaat al maanden op het verlanglijstje zonder dat er iets mee gedaan wordt. Te duur, te gedoe, of gewoon de vraag: werkt het eigenlijk wel? Na een hoop vergelijkingen en concrete cijfers weet ik het antwoord - en het is genuanceerder dan de fabrikanten je vertellen.
Wat een slimme thermostaat anders doet dan de oude
Een gewone thermostaat houdt je huis op een vaste temperatuur. Dat is het. Je zet hem op 20 graden en hij zorgt dat de cv-ketel aanspringt als het kouder wordt.
Een slimme thermostaat denkt verder. De meeste modellen leren wanneer je thuis bent en wanneer niet, passen de temperatuur automatisch aan, en sommige houden ook rekening met de buitentemperatuur. Tado en Nest - de twee populairste merken in Nederland - gebruiken geofencing: zodra je telefoon detecteert dat je de deur uit gaat, zet de thermostaat de verwarming lager. En als je op de terugweg bent, draait hij alvast op. Geen handmatig gedoe, geen vergeten instellen.
Dat klinkt klein, maar over een heel stookseizoen telt het op. Zelfs een uur per dag minder stoken op volledige temperatuur scheelt merkbaar op je rekening.
Hoeveel bespaar je in de praktijk?
Fabrikanten beloven graag 20 tot 30% besparing. De Consumentenbond is nuchterder: uit onafhankelijk onderzoek blijkt dat je realistisch kunt rekenen op 8 tot 15% minder gasverbruik, afhankelijk van je situatie en hoe je de thermostaat gebruikt.
Laten we dat concreet maken. Het gemiddelde Nederlandse huishouden verbruikt zo'n 1.500 kubieke meter gas per jaar. Bij een gasprijs van rond de 1,20 euro per m³ is dat 1.800 euro per jaar. Een besparing van 10% betekent 180 euro per jaar. Een Tado-thermostaat kost je tussen de 150 en 220 euro - inclusief installatie als je het zelf doet. In één tot twee jaar heb je hem eruit.
Na die terugverdienperiode bespaar je elk jaar opnieuw, zonder dat je er iets voor hoeft te doen.
Werkt het in elk huis?
Niet automatisch. Er zijn een paar factoren die bepalen hoeveel je echt wint:
- Isolatie: in een slecht geïsoleerde woning verlies je de gewonnen warmte snel via de muren en ramen. Een slimme thermostaat helpt dan nauwelijks. Ga dan eerst aan de slag met tochtstrips, vloerisolatie of dubbel glas. Meer hierover lees je in ons artikel over verduurzaming.
- Vloerverwarming: bij vloerverwarming is slimme thermostaatregeling minder effectief, omdat de vloer traag opwarmt en afkoelt. De winst is er wel, maar kleiner.
- Huishoudgrootte en ritme: hoe meer mensen er thuis zijn met wisselende schema's, hoe meer een slimme thermostaat kan optimaliseren. Voor een thuiswerker zonder vaste lunchpauze is de winst kleiner dan voor een gezin dat de helft van de dag buiten de deur is.
Woon je in een goed geïsoleerd huis met een redelijk voorspelbaar dagritme? Dan pakt zo'n apparaat bijna altijd goed uit.
Welk model kies je?
In Nederland zijn drie merken dominant:
- Tado - meest verkocht, goede app, geofencing ingebouwd, compatibel met de meeste Nederlandse cv-ketels. Nadeel: sommige functies vereisen een betaald abonnement. Basisprijs rond de 130 euro.
- Nest Learning Thermostat - leert volledig autonoom van je gedrag, fraaie look. Iets duurder (vanaf 180 euro), maar ook zonder abonnement volledig functioneel.
- Honeywell Home T6 - eenvoudiger, zonder fancy features, maar werkt goed en kost minder dan 80 euro. Prima voor wie gewoon wil dat de ketel slim schaalt zonder extra abonnementen.
Controleer voor de aanschaf of je ketel werkt met OpenTherm, het standaardprotocol dat de meeste slimme thermostaaten gebruiken. Dat staat op de verpakking van je ketel of op de website van de fabrikant.
De terugverdientijd is korter dan je denkt
Wie een dynamisch energiecontract heeft, profiteert nog meer. Met een slim apparaat dat reageert op de uurprijs voor gas, kun je automatisch minder stoken als de prijs piekt. Combineer dat met een dynamisch contract en de besparing loopt al snel op naar honderden euro's per jaar.
Er is ook nog een fiscaal voordeel: in sommige gemeenten en via de rijksoverheid zijn subsidies beschikbaar voor energiebesparende apparaten, waaronder slimme thermostaaten. Via de ISDE-regeling kun je soms een deel van de aanschafprijs terugkrijgen. Dat haalt de terugverdientijd verder omlaag.
Wie meer manieren wil ontdekken om structureel te besparen op de energierekening - van kleine gewoontes tot grotere ingrepen - vindt daar een volledig overzicht in dit artikel.
Bewustwording is minstens zo waardevol als de besparing
Het meest onderschatte voordeel van een slimme thermostaat is niet de automatisering - het is het inzicht. De meeste apps laten je precies zien wanneer je verwarmde, hoe lang, en hoeveel dat heeft gekost. Die informatie verandert gedrag. Mensen die hun verwarmingsdata gaan bijhouden, blijken gemiddeld bewuster om te gaan met hun stookgedrag - ook los van de automatische functies.
Een slimme thermostaat is geen wondermiddel. Wie al gewend is de verwarming handmatig laag te zetten als hij vertrekt, bespaart minder extra dan iemand die dat altijd vergat. Maar juist voor dat laatste type huishouden - en dat is de meerderheid - is de investering vrijwel altijd de moeite waard.